ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ - ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΤΗΣΙΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

Ευρετήριο Άρθρου

 

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ  ΑΜΠΕΛΟΥ

Το φυτό της αμπέλου ονομάζεται πρέμνο (κλήμα ή κούρβουλο). Ένα Πρέμνο Σε παρα­γωγική ηλικία αποτελείται από το ριζικό σύστημα, τον κορμό και τους βραχίονες με τις παραγωγικές μονάδες. Στις παραγωγικές μονάδες βρίσκονται οι οφθαλμοί, οι οποίοι, όταν εκπτυχθούν, δίνουν την ετήσια βλάστη­ση του πρέμνου. Στους βλαστούς απαντούν τα διάφορα όργανα του πρέμνου (φύλλα, έλικες, ταξιανθίες, οφθαλμοί και αυξανόμε­νες κορυφές). Οι βλαστοί, μετά την ξυλοποιήοή τους, ονομάζονται κληματίδες. Ο     κορμός και οι βραχίονες αποτελούν το σκελετό του πρέμνου (Εικ. 2. 1) Οι βλαστοί, τα φύλλα και τα λοιπά πράσινα όργανα αποτελούν την κόμη ή φύλλωμα του πρέμνου.

.(Εικ. 2. 1) 

ΡΙΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Το ριζικό σύστημα αποτελεί το υπόγειο μέρος του πρέμνου. Η αρχική μορφή του ριζικού συστήματος εξαρτάται από τον τρόπο πολλα­πλασιασμού της αμπέλου.Τα γίγαρτα (κουκούτσια) της αμ­πέλου, όταν βλαστήσουν, δίνουν μια πασσαλώδη ρίζα.

   Όταν για τον πολλα­πλασιασμό της αμ­πέλου χρησιμοποι­ούνται μοσχεύματα, αναπτύσσονται πολ­λές ρίζες στους κόμ­βους ή κοντά σε αυ­τούςκαι ονομάζο­νται τυχαίες ρίζες.

   Η ανάπτυξη του ριζικού συστήματος είναι ανεξάρτητη της προέλευσής του. Οι αρχικές ρίζες διακλαδίζονται με τη δη­μιουργία νέων ριζών. Σε κάθε νέα βλαστική περίοδο της αμπέλου στις μόνιμες ρίζες αναπτύσσονται τα απορροφητικά ριζίδια. Στο τέλος της περιόδου βλάστησης το μεγα­λύτερο ποσοστό των ριζίδιων καταστρέφονται, όσα δε επιβιώσουν γίνονται μόνιμες ρίζες

(Εικ. 2.2).

Κάθε απορροφητικό ριζί­διο αποτελείται από την καλύπτρα, η οποία βρίσκεται στην άκρη του ριζίδιου, τη ζώνη αύξησης και τη ζώνη απορρόφησης, μή­κους 10 εκατοστών περίπου. Στην ζώνη απορρόφησης απαντώνται τα απορροφητι­κά τριχίδια, τα οποία σχηματίζονται από την επιμήκυνση των κυττάρων του επιβλήματος, της εξωτερικής δηλαδή στρώσης κυτ­τάρων των ριζών της αμπέλου. Τα απορρο­φητικά τριχίδια αυξάνουν σημαντικά την απορροφητική επιφάνεια του ριζικού συ­στήματος.

   Η ανάπτυξη του ριζικού συστήματος στην άμπελο γίνεται προς όλες τις κατευ­θύνσεις μέσα στο έδαφος και είναι πολύ με­γαλύτερη σε σχέση με την αύξηση του υπέρ­γειου μέρους του πρέμνου. Το ριζικό σύ­στημα αποτελεί το ένα τρίτο η και περισσό­τερο του ξηρού βάρους ολόκληρου του φυτού. Το μεγαλύτερο μέρος του ριζικού συστήματος βρίσκεται σε βάθος 0,3 έως 1,5 μέτρων και συγκεντρώνεται σε στρώματα ε8άφους με ευνοϊκές για την άμπελο συνθή­κες υγρασίας και αερισμού. Η ρίζα του πρέ­μνου μπορεί να φθάσει και σε μεγαλύτερο βάθος (7 και περισσότερα μέτρα), ανάλογα με το είδος του εδάφους.

   Η ανάπτυξη του ριζικού συστήματος των πρέμνων παρουσιάζει δύο κύριες φάσεις: Κατά το έτος της φύτευσης ενός νεαρού φυτού της αμπέλου οι ρίζες αυξάνονται πολύ σε μήκος. Από το δεύτερο έτος μέχρι το έβδομο και το όγδοο η αύξηση γίνεται κυ­ρίως με την έκπτυξη νέων ριζίδιων σε διάφορα επίπεδα μέσα στο έδαφος. Έτσι, οι ιδιότητες του εδάφους και οι καλλιεργητικές φροντίδες την πρώτη περίοδο μετά τη φύ­τευση καθορίζουν σημαντικά την αύξηση του ριζικού συστήματος. 

ΚΟΡΜΟΣ

Ο κορμός είναι ο κύριος άξονας του πρέ­μνου που συνδέει το ριζικό σύστημα με το υπέργειο μέρος του φυτού. Στο ανώτερο άκρο του κορμού διαμορφώνονται με το κατάλληλο κλάδεμα οι βραχίονες του πρέ­μνου, οι οποίοι είναι κληματίδες ηλικίας μεγαλύτερης του ενός έτους. Πάνω στους βραχίονες βρίσκονται οι παραγωγικές μο­νάδες, οι οποίες είναι κληματίδες ηλικίας ενός έτους.

   Το ύψος του κορμού ποικίλει ανάλογα με το σύστημα μόρφωσης των πρέμνων, έχει δε σημαντική επίδραση στην παραγωγική ζωή της αμπέλου.

ΒΛΑΣΤΟΣ

Ο βλαστός προέρχεται από την έκπτυξη (βλάστηση) ενός λανθάνοντα οφθαλμού. Στο βλαστό της αμπέλου υπάρχουν τα εξής μέ­ρη: η αυξανόμενη κορυφή, οι κόμβοι, τα μεσογονάτια διαστήματα, τα φύλλα, οι οφθαλμοί, οι έλικες, οι ταξιανθίες και οι μεσοκάρδιοι βλαστοί.

    Η αυξανόμενη κορυφή έχει μήκος 10  έως 20 εκατοστά και φέρει τον επάκριο οφθαλμό, ο ο­ποίος νεκρώνεται στο τέλος της περιόδου βλάστησης. Ο βλα­στός διογκώνεται στα σημεία πρόσφυσης των φύλλων και σχη­ματίζει τους κόμ­βους ή γόνατα. Τα διαστήματα μεταξύ των κόμβων ονομά­ζονται μεσογονάτια.

   Επίσης, στους κόμ­βους απαντώνται οι έλικες, οι οφθαλμοί και οι ταξιανθίες. Μετά την περίοδο βλάστησης ο βλαστός ξυλοποιείται και ονομάζεται κληματίδα.

ΦΥΛΛΑ

Απαντούν στους κόμβους του βλαστού, ένα φύλλο σε κάθε κόμβο, σε εναλλασσόμενη διάταξη. Το φύλλο αποτελείται από το μίσχο και το έλασμα

(Εικ.2.4). Με το μίσχο το φύλλο προσφύεται στον κόμβο.Στη βάσητου μίσχου, στο σημείο πρόσφυσης στο βλα­στό, παρατηρούνται, ιδιαίτερα στα νεαρά φύλλα, τα παράφυλλα. Συνήθως η άνω επι­φάνεια του ελάσματος είναι λεία, ενώ η κάτω επιφάνεια καλύπτεται από χνούδι.

   Η περιφέρεια του φύλλου είναι οδοντωτή και κατά κανόνα φέρει εσοχές, οι οποίες ονομάζονται κόλποι. Ο κόλπος στον οποίο βρίσκεται ο μίσχος ονομάζεται μισχικός, ενώ οι υπόλοιποι ονομάζονται πλάγιοι. Οι κόλ­ποι διαιρούν το έλασμα του φύλλου σε τμή­ματα, τα οποία ονομάζονται λοβοί.

Στο έλασμα του φύλλου φαίνονται οι νευρώσεις. Είναι τα σημεία στα οποία υπάρχουν οι αγωγοί ιστοί. Η κεντρική νεύρωση χωρίζει το έλασμα του φύλλου σε δύο ασύμμετρα μέρη, ενώ υπάρχουν ακόμη τέσσερις πλάγιες κύριες νευρώσεις, που καταλήγουν σε οδόντες μεγαλύτερους από τους υπόλοιπους.

Από τη στιγμή της εμφάνισης των φύλλων έως και την πλήρη ανάπτυξή τους χρειάζονται περίπου 30 έως 40 μέρες, ενώ μέχρι τη φυλλόπτωση περνά χρονικό διάστημα 4 έως 5 μηνών.

ΕΛΙΚΕΣ

Η άμπελος, από τη φύση της αναρριχητικό φυτό, είναι εφοδιασμένη με τις έλικες, που αποτελούν όργανα στήριξης και αναρρίχησης. Οι έλικες εμφανίζονται στους κόμβους απέναντι από τα φύλλα και είναι απλές ή διακλαδιζόμενες. Η παρουσία τους ή όχι στους κόμβους εξαρτάται από το είδος και την ποικιλία της αμπέλου.

 ΟΦΘΑΛΜΟΙ

Οι οφθαλμοί της αμπέλου απαντούν κατά κανόνα πάνω στους κόμβους, στη μασχάλη των φύλλων, και είναι εξειδικευμένα όργανα. Η έκπτυξη (βλάστηση) των οφθαλμών δίνει τους βλαστούς. Οι οφθαλμοί διακρίνονται σε μεικτούς και φυλλοφόρους. Οι φυλλοφόροι οφθαλμοί δίνουν βλαστό χωρίς ταξιανθίες. Οι μεικτοί οφθαλμοί δίνουν βλαστούς που φέρουν από μία έως τέσσερις ταξιανθίες στους κατώτερους κόμβους, απέναντι από τα φύλλα. Στην άμπελο δεν υπάρχουν απλοί ανθοφόροι οφθαλμοί.

 Κατά τα πρώτα στάδια ανάπτυξης του βλαστού, στη μασχάλη των φύλλων φαίνεται να υπάρχει ένας μόνο οφθαλμός. Με την πρόοδο της βλάστησης εμφανίζονται δύο οφθαλμοί, με διαφορετικό μέγεθος. Ο πιο ογκώδης, στην αρχή της βλάστησης, ονομάζεται ταχυφυής και βλαστάνει κατά την περίοδο σχηματισμού του δίνοντας μεσοκάρδιο βλαστό. Εάν ο ταχυφυής οφθαλμός δεν εκπτυχθεί σε μεσοκάρδιο βλαστό, μετά από χρονικό διάστημα νεκρώνεται.

Ο άλλος οφθαλμός ονομάζεται λανθάνων και στα πρώτα στάδια βλάστησης υστερεί σε ανάπτυξη σε σχέση με τον ταχυφυή. Αργότερα όμως αναπτύσσεται και γίνεται πιο ογκώδης. Ο λανθάνων οφθαλμός εκπτύσσεται την επόμενη περίοδο από αυτήν του σχηματισμού του (επόμενη άνοιξη), και δίνει τον κύριο βλαστό. Είναι σύνθετος οφθαλμός και περιλαμβάνει περισσότερες από μία καταβολές βλαστών, (κύρια και αντικαταστάτες).

Σε περίπτωση καταστροφής του βλαστού (λ.χ. από παγετό) που προήλθε από την κυρία καταβολή, θα βλαστήσει ο πρώτος αντικαταστάτης, που θα δώσει βλαστό με μικρά σταφύλια.
Στις κληματίδες ηλικίας ενός έτους και άνω υπάρχουν μόνο λανθάνοντες οφθαλμοί. Οι οφθαλμοί που βρίσκονται σε ξύλο ηλικίας μεγαλύτερης των δύο ετών ονομάζονται οφθαλμοί παλαιού ξύλου η κοιμώμενοι. Είναι λανθάνοντες οφθαλμοί, που για διάφορους λόγους δε βλάστησαν. Οι οφθαλμοί που βρίσκονται στη βάση της κληματίδας ονομάζονται φυλλίτες (1). Είναι δύο έως τρεις και έχουν ατελή οργάνωση. Πάνω από τους φυλλίτες, στην βάση του πρώτου μεσογονατίου, βρίσκεται ο τυφλός οφθαλμός ή τσίμπλα (

(Εικ. 2.5).

Οιλανθάνοντες οφθαλμοί που βρίσκονται στην παραγωγική μονάδα (το τμήμα της κληματίδας που διατηρείται στο χειμερινό κλάδεμα καρποφορίας) ονομάζονται οφθαλμοί καρποφόρου ξύλου (3) και εξασφαλίζουν την ετήσια αμπελουργική παραγωγή.

 

ΤΑΞΙΑΝΘΙΑ - ΑΝΘΟΣ

Ηταξιανθία της αμπέλου είναι πυκνή φόβη και εμφανίζεται στον καρποφόρο βλαστό, απέναντι από το φύλλο. Η ταξιανθία αποτελείται από τον κύριο άξονα, που ονομάζεται ράχη, και από δευτερεύουσες ή και τριτεύουσες διακλαδώσεις, που ονομάζονται βοτρύδια. Η πρόσφυση της ταξιανθίας στο βλαστό γίνεται με τον ποδίσκο

(Εικ. 2.6).


Τα άνθη της αμπέλου είναι μικρά, 3-5 χιλιοστά, πράσινου χρώματος, στρογγυλά η κυλινδρικά. Το άνθος αποτελείται από τον ποδίσκο (ή μίσχο), τον κάλυκα (με πέντε μικρές προεκτάσεις), τη στεφάνη ή πιλίδιο με πέντε συμφυή πέταλα), τους πέντε στήμονες και την ωοθήκη με τον ύπερο. Οι στήμονες αποτελούνται από λεπτό νήμα μήκους 6-10 χιλιοστών και από δίχωρους μεγάλους ανθήρες με άφθονη γύρη.

ΤΑΞΙΚΑΡΠΙΑ - ΚΑΡΠΟΣ - ΓΙΓΑΡΤΑ

Η ταξικαρπία ονομάζεται σταφύλι ή βότρυς.


Ο καρπός της αμπέλου είναι ράγα

(Εικ. 2.7), αποτελούμενη από τον φλοιό ή περικάρπιο (1), τη σάρκα ή μεσοκάρπιο (2) και τα γίγαρτα ή σπέρματα, που περιβάλλονται από μεμβράνη και αποτελούν το ενδοκάρπιο (3). Ο φλοιός αποτελείται από την εφυμενίδα, την επιδερμίδα και καλύπτεται εξωτερικά από την κέρινη ανθηρότατα (επιδερμικός κηρός ή άχνη).


Ο ρόλος της άχνης είναι πολλαπλός και σημαντικός. Δίνει στιλπνότητα και ελκυστικότητα στα σταφύλια των ποικιλιών για επιτραπέζια χρήση, συμβάλλει στη διατηρησιμότητα τους και συγκροτεί ανάμεσα στα κηρώδη λέπια τους ζυμομύκητες. Επίσης, προσδίδει αντοχή στις προσβολές από έντομα και μύκητες και προστατεύει από τα εγκαύματα του ήλιου.
Ο κύριος και πιο σημαντικός, όμως, ρόλος της άχνης είναι ο έλεγχος της διαπνοής. Η παρεμποδιοτική δράση της άχνης στην απώλεια του νερού των ραγών οφείλεται, κυρίως, στα συστατικά του μαλακού κηρού.
Η ρόγα στις αγίγαρτες ποικιλίες αμπέλου δεν περιέχει γίγαρτα. Στις εγγίγαρτες μπορεί να περιέχει μέχρι 4 γίγαρτα, συνήθως όμως απαντούν 2-3 γίγαρτα. Το γίγαρτο αποτελείται από το ράμφος και το σώμα. Το σχήμα των γιγάρτων μπορεί να είναι σφαιρικό, απιοειδές, με παχύ ράμφος ή με λεπτό και μακρύ ράμφος.


Εκτύπωση